Wie achter Svetosavska staat

De bouwers van Svetosavska

Svetosavska is niet als instelling ontstaan, maar als gemeenschap.

Instellingen, scholen en formele systemen, hoe nuttig zij ook kunnen zijn, maken van onderwijs vaak een mechanisch proces van kennisoverdracht. Wij zijn een andere weg ingeslagen.

Svetosavska is een gemeenschap van mensen — ouders, leerkrachten en kinderen — die verbonden zijn door liefde voor de Servische taal en cultuur, het orthodoxe geloof en een vorm van onderwijs die de groei van de mens dient, en niet alleen het verwerven van vaardigheden.

Ons team bestaat uit medewerkers en vrienden die geloven dat onderwijs meer is dan kennisoverdracht: het is een weg waarop persoonlijkheid en gemeenschap worden gevormd.

Van het boek naar de stad

Naast mijn academische werk heeft mijn weg altijd ook langs andere paden gelopen: uitgeverij, culturele projecten, publieke evenementen, media en humanitair werk.

Bij de uitgeverijen Narodna knjiga, Dereta en Logos was ik betrokken bij het hele leven van een boek, vanaf zijn ontstaan tot de ontmoeting met de lezer: als taalverzorger, auteur, redacteur en organisator van publieke evenementen en culturele programma’s.

Ik organiseerde complexe en schijnbaar onmogelijke ondernemingen — van boekpresentaties die uitgroeiden tot culturele gebeurtenissen tot humanitaire acties waarin boek en woord een manier werden om liefde te tonen. Dat gebeurde zonder vaste financiële middelen, maar met een helder idee en het vertrouwen dat mensen gehoor geven wanneer een oproep oprecht is.

Als journaliste bij Radio Beograd 2 hield ik mij bezig met cultuur, literatuur en radiokunst. Een bijzondere plaats namen de reeksen over de Scandinavische cultuur in — niet als een ‘verre wereld’, maar als een ruimte waarin een mens zichzelf kan herkennen.

In gesprekken, hoorspelen en documentaire vormen, samen met vooraanstaande kunstenaars en wetenschappers, probeerde ik dat onbenoembare tot stand te brengen: iets wat niet goed uit te leggen is, maar wat men herkent zodra het gebeurt.

Ik organiseerde vele culturele en humanitaire evenementen die enorme inspanning, vertrouwen en volledige toewijding vroegen. Ik vroeg mij niet af of iets mogelijk was, maar of het zin had. Wanneer iets werkelijk zin heeft, opent zich een weg.

Een innerlijk gevoel wees mij vaak naar mensen die zouden begrijpen dat wij voor dezelfde opdracht stonden en dat wij, ongeacht hun vooraanstaande maatschappelijke positie en mijn toenmalige onbekendheid, samen iets goeds moesten doen. Zo leerde ik enkele van de markantste persoonlijkheden van onze tijd kennen. Velen van hen werden echte vrienden. Daarvoor ben ik hun, en het zogenaamde Toeval dat alles zo regisseerde, oneindig dankbaar.

Naast pedagogisch en cultureel werk hield ik mij bezig met academisch onderzoek, nam ik deel aan wetenschappelijke bijeenkomsten, gaf ik lezingen en publiceerde ik studies. Mijn bijzondere belangstelling gaat uit naar Servische literatuur, cultuurgeschiedenis en spirituele traditie. Mijn studie aan het Orthodox Theologisch Instituut H. Apostel Paulus in Gent bracht mij bij historisch en theologisch onderzoek. Daaruit ontstonden ook de wegen naar de stichting van een virtuele stad: een stad als model voor een mogelijke stad van ontmoeting, een plaats waar het principe van de heilige Sava ook vandaag actief werkt — of kan werken — via culturele initiatieven in verschillende delen van de wereld.

Eind 2025 verscheen mijn bescheiden bijdrage in een omvangrijke internationale monografie over graaf Sava Vladislavić. Daarin schrijf ik over een man die met zijn leven heeft laten zien hoe een edel idee een blijvende, universele waarde krijgt. Hij droeg niet alleen bij aan de stichting van de historische stad Troitskosavsk in de achttiende eeuw, maar ook aan de opbouw van TroitskosavskToday, mijn virtuele stad. Die stad wil getuigen van een waarheid die ook diep in het idee van Svetosavska verankerd ligt: de mens is geroepen om tot zijn volle menselijkheid te groeien, naar de Godmens toe.

Alle kinderen zijn onze kinderen

Mijn werk is altijd op de gemeenschap gericht geweest.

Ik werkte als vrijwillige leerkracht in een tehuis voor kinderen zonder ouderlijke zorg. Daar was ik soms meer nodig als degene die een verwarde haarlok uitkamde, leerde hoe een neusje wordt afgeveegd en een kind omhelsde wanneer dat het enige juiste antwoord op een onuitgesproken vraag was. Daarna werden letters en woorden gemakkelijker geleerd en veranderde alles plots in een prachtig lied en in de vreugde die als een vlam oplichtte in de ogen van de twaalfjarige Džavid toen hij leerde lezen en schrijven.

Ik hielp bij uiteenlopende initiatieven voor het behoud van de Servische taal, het schrift, de literatuur en de identiteit: van deelname aan zomerscholen en fondsenwerving voor belangrijke boeken tot ondersteuning van auteurs die inmiddels bekend zijn, maar toen hun eerste boek nog moesten publiceren.

Ik organiseerde humanitaire reizen naar Kosovo en Metohija, waar het boek de aanleiding vormde, maar ontmoeting en aanwezigheid de essentie waren.

Ik organiseerde hulpinzamelingen voor slachtoffers van de overstromingen in Servië en hielp in opvangcentra.

Ik las verhalen voor aan kinderen die uit Afghanistan en Syrië waren gevlucht. Zij moesten door woorden worden verwarmd, zodat het koude water en de angst in het donker even konden worden vergeten.

De glimlach van een kind heeft geen prijs en geen nationaliteit.

Ik gaf ook Nederlands aan ongeletterde vrouwen die uit Koerdistan waren gevlucht. Onze enige gemeenschappelijke taal was de taal die wij allemaal kennen: de menselijke. Ik hielp hun kinderen met huiswerk en hielp de moeders om de verslagen van leerkrachten te begrijpen.

Tijdens de pandemie richtte ik voor studenten Slavistiek de onlineclub ‘Thee op donderdag’ op: een plaats voor gesprekken over boeken en kunst, maar in wezen ook een kleine vorm van steun aan jonge mensen in een tijd van onmenselijke afzondering en stilgevallen leven. Onze theemomenten, zoals dat bekende theefeest uit Alice in Wonderland, hadden niet alleen een therapeutische werking op ons allemaal; ze brachten ons ook bij de spiegel waarnaar de Dead Poets Society zoekt. De club werd een model voor iets dat veel verder gaat dan een lesactiviteit: een voorbeeld van een sterk motiverende leeromgeving die kritisch denken en creativiteit ontwikkelt — mits een docent bereid is daar vrije tijd en zichzelf aan te schenken.

Hoewel ik geen moeder ben geworden in biologische zin, heeft het leven mij vele kinderen geschonken, kleine en grote. Zoals iemand het mooi verwoordde: wanneer je God en de mensen liefhebt, worden alle kinderen de jouwe.

Die waarheid vergezelde mij in mijn familie, onder vrienden en buren, in klaslokalen, kindertehuizen en opvangcentra, onderweg en in gesprekken. Ze vergezelt mij ook vandaag, in Svetosavska.

Wij zijn allemaal reizigers

Mijn weg voerde door onderwijsinstellingen, uitgeverij, journalistiek en radio, maar ook door vele plaatsen en culturen. Ik woonde in Mexico en reisde van Europa naar Amerika, van de woestijn naar de oceaan, van grote steden naar stille, bijna onzichtbare plaatsen. Ik sliep onder de open hemel, deelde brood en verhalen met mensen van verschillende talen en geloven en raakte er steeds meer van overtuigd dat de wereld, ondanks al haar verdeeldheid, diep verbonden is.

Ik kwam bijna toevallig naar België — om de man te ontmoeten met wie ik een leven heb opgebouwd. Uit liefde en vrijheid zette mijn echtgenoot een grote stap: hij koos er niet alleen voor met mij te trouwen, maar ook om mijn geloof als het zijne te omarmen. Hij stemde ermee in zijn Europese naam te vervangen door een zachte maar ongewone naam, zelfs voor moderne Serviërs. Het feest waarop hij werd gedoopt gaf hem die naam; ik gaf hem die als een teken, opdat hij zachtmoedig zou blijven wanneer de tijden hard worden. Zo kreeg ik mijn Blagoje.

Hier, in het kerkelijk leven en in het koor van de parochie van de heilige Georgius in Antwerpen, voelde ik nog duidelijker dat wegen elkaar niet toevallig kruisen en dat gemeenschap een stille, geduldige en vreugdevolle dienst is.

Niets hiervan is toevallig.

Enthousiasme is een woord waarvan ik de werkelijke betekenis pas onlangs begreep. In het Grieks betekent het: vervuld zijn van het goddelijke.

Lange tijd gebruikte ik dat woord zonder te beseffen dat het al een verklaring bevatte voor alle momenten waarop ik — zonder geld, zonder team en vaak zonder slaap — mensen, evenementen, gesprekken, boeken en reizen in beweging bracht. Voor al die situaties waarin iets groots ontstond uit het zuivere geloof dat het zin had.

De energie die ik sterk voelde op het feest van de Gedaanteverandering, toen Svetosavska op papier en op het scherm geboren begon te worden als de eerste school van Troitskosavsk, en die mij sindsdien niet heeft verlaten, kan precies zo worden begrepen: als bezieling door Gods Geest. Alleen vanuit die energie kan werkelijk worden gebouwd. Dan worden ondernemingen mogelijk waarvan moeilijk te geloven is dat zij het werk van één mens zijn.

Svetosavska, een stil en licht huis

Svetosavska is de natuurlijke voortzetting van een weg die misschien al begon op de dag waarop mijn grootvader Dušan mij zag proberen mijn oudere broer de r-klank correct te leren uitspreken en voorspelde dat ik onderwijzeres zou worden.

Svetosavska ontstond als antwoord op een oproep die in verschillende vormen klonk in klaslokalen en op conferenties, maar ook in het kijken naar mensen die hun angst voor zinloosheid en eenzaamheid verbergen achter haast en geslotenheid, met grote hoofdtelefoons over de oren als zichtbaar teken dat zij zich van de gemeenschap hebben afgesloten.

Hier komen al die ervaringen samen: reizen, ontmoetingen, inspanningen, liefde en geloof. Het verlangen een ruimte te scheppen waarin de weg naar menselijkheid gemakkelijker kan worden gegaan, heeft de deuren van Svetosavska geopend — voor ontmoeting, gesprek en gezamenlijke groei — want deze weg legt niemand alleen af.

Haar fundament is de overtuiging dat onderwijs veel meer is dan kennisoverdracht, dat ontmoeting een voorwaarde is voor werkelijk leren en dat de grootste wijsheid bestaat in het dienen van het goede.

Nu ik de tweede helft van mijn leven nader, zie ik steeds duidelijker dat een mens werkelijk vooruitgaat wanneer hij wordt bewogen door verantwoordelijkheid voor de ander, liefde en mededogen, maar ook door de vreugde die in gemeenschap ontstaat. Zo worden culturele, educatieve en humanitaire ondernemingen geboren, klein of groot.

Svetosavska is uit dat inzicht ontstaan, en uit het geloof dat de wereld langzaam, stil en zeker kan worden opgebouwd wanneer men met het hart bouwt.

Ik heb nooit getwijfeld aan de kracht van het wonder en ik weet niet wat het woord onmogelijk betekent. Daarom vertrouw ik erop dat Svetosavska mensen met eenzelfde geest zal aantrekken en dat wij samen iets zullen verwezenlijken wat anderen louter enthousiasme noemen, terwijl wij de oude Griekse oorsprong en de volle betekenis van dat woord zullen kennen.

Medewerkers

Svetosavska wordt opgebouwd door medewerkers met verschillende achtergronden:

• leerkrachten Servische taal en literatuur;

• godsdienstleerkrachten en medewerkers uit de theologie;

• pedagogen en psychologen;

• kunstenaars en dramadocenten;

• medewerkers uit Servisch-orthodoxe parochies.

Alle medewerkers delen dezelfde visie: kinderen laten groeien in kennis, vreugde en verantwoordelijkheid, in een omgeving van vertrouwen en verbondenheid.

Onderwijs is, in zijn diepste betekenis, een daad van liefde en verantwoordelijkheid.

Ouders als deel van het team

In Svetosavska zijn ouders geen toeschouwers, maar actieve deelnemers.

Via workshops, projecten en ontmoetingen bouwen ouders en kinderen samen aan een gemeenschap van leren en ondersteuning.

Wij geloven dat het waardevolste onderwijs ontstaat wanneer gezin en Svetosavska samen op weg gaan.

Uitnodiging aan medewerkers

Svetosavska staat open voor leerkrachten, kunstenaars, pedagogen en voor iedereen die zich geroepen voelt kennis en talenten ten dienste te stellen van kinderen en de gemeenschap.

Wilt u deel worden van ons team? Neem dan gerust contact met ons op.

Samen bouwen wij aan Svetosavska

Dank aan iedereen die met inzet, kennis en liefde aan deze gezamenlijke weg bijdraagt.

Terug naar Over Svetosavska